ქსნის ხე­ო­ბის წარ­სუ­ლი­დან

ქსნის ხე­ო­ბის წარ­სუ­ლი­დან

„ქრის­ტე აღ­ს­დ­გა, გი­ხა­რო­დეს!“

შე­უ­პო­ვა­რი კა­ცი იყო შან­შე ქსნის ერის­თა­ვი, XVIII სა­უ­კუ­ნის ცნო­ბი­ლი პო­ლი­ტი­კუ­რი მოღ­ვა­წე და იმ დრო­ის ეროვ­ნულ-გან­მა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბე­ლი მოძ­რა­ო­ბის გა­მორ­ჩე­უ­ლი ლი­დე­რი.

გვი­ან­ფე­ო­და­ლურ ხა­ნა­ში ქსნის ერის­თავ­თა ძა­ლა­უფ­ლე­ბა და სა­ხე­ლი­სუფ­ლო ტე­რი­ტო­რია კი­დევ უფ­რო იზ­რ­დე­ბა. სა­მა­გი­ე­როდ, ად­გი­ლი აქვს სა­ქარ­თ­ვე­ლოს სა­მე­ფო კარ­ზე ში­ნა­აშ­ლი­ლო­ბის ფაქ­ტებს, რაც ერის­თა­ვებს, ხშირ შემ­თხ­ვე­ვა­ში ურ­ჩო­ბი­სა და სა­მე­ფო პროგ­რე­სუ­ლი ძა­ლე­ბის წი­ნა­აღ­მ­დეგ ამ­ხედ­რე­ბის სა­შუ­ა­ლე­ბას აძ­ლევ­და. რო­გორც ვ. ხო­ცუ­აშ­ვი­ლი შე­ნიშ­ნავს: „ისი­ნი ხან ქარ­თ­ლის პატ­რი­ო­ტუ­ლი ძა­ლე­ბის სა­თა­ვე­ში ჩა­ნან და თავ­გან­წირ­ვით ებ­რ­ძ­ვი­ან მტრებს, ხან უცხო და სა­კუ­თარ ძა­ლებ­ზე დაყ­რ­დ­ნო­ბით და­უნ­დობ­ლად თრგუ­ნა­ვენ მე­ზო­ბელ სა­თა­ვა­დო­თა და სა­მე­ფო პროგ­რე­სულ ძა­ლებს. ვიწ­რო, ეგო­ის­ტუ­რი მო­საზ­რე­ბე­ბით არ ერი­დე­ბი­ან აშ­კა­რა აჯან­ყე­ბებ­საც. ერის­თავ­თა თვით­ნე­ბო­ბას ემორ­ჩი­ლე­ბო­და მა­თი რე­ზი­დენ­ცი­ის - ახალ­გო­რის ბე­დიც.“

1703 წელს ქარ­თ­ლის ჯა­ნი­ში­ნად და­ნიშ­ნულ ვახ­ტანგ მე­ექ­ვ­სეს­თან შან­შეს მა­მას და­თუ­ნა ქსნის ერის­თავს კარ­გი ურ­თი­ერ­თო­ბა არ უნ­და ჰქო­ნო­და. 1712 წელს ვახ­ტან­გის სპარ­სეთ­ში გაწ­ვე­ვის შემ­დეგ ბა­ქარს და­თუ­ნას­თ­ვის სახ­ლ­თუ­ხუ­ცე­სო­ბა ჩა­მო­ურ­თ­მე­ვია, სა­ვა­რა­უ­დოდ, ერის­თა­ვის ვახ­ტან­გ­თან მტრუ­ლი და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბის გა­მო. ვა­ხუშ­ტი თვი­თონ გად­მოგ­ვ­ცემს ერის­თა­ვებ­თან და­პი­რის­პი­რე­ბის პე­რი­პე­ტი­ე­ბას: „მი­ზეზ-ჰყო ესე და­თუ­ნამ და უკუ დგა. ამის­თ­ვის წა­რავ­ლი­ნა ბა­ქარ ძმა თვი­სი ვა­ხუშ­ტი მას ზე­და და მის­ვ­ლა­სა მის­სა მო­კუ­და და­თუ­ნა ერის­თა­ვი“. ვა­ხუშ­ტის ჯა­რი ახალ­გორს შე­სე­ვია, რაც და­თუ­ნა ერის­თა­ვის სიკ­ვ­დი­ლის მი­ზე­ზი უნ­და გამ­ხ­და­რი­ყო.

დ. გვრი­ტიშ­ვი­ლის დას­კ­ვ­ნით, და­თუ­ნა, ისე­ვე, რო­გორც მი­სი წი­ნა­მორ­ბე­დი იესე ქსნის ერის­თა­ვი, კლა­სობ­რივ ბრძო­ლას შე­ე­წი­რა. და­თუ­ნა 1717 წელს გარ­და­იც­ვა­ლა. „ხო­ლო ძე­ნი მის­ნი წარ­ვიდ­ნენ კა­ხეთს, და და­იპყ­რა მა­მუ­ლი მი­სი ვა­ხუშ­ტი. არა­მედ შან­შე, ძე და­თუ­ნა­სი წარ­ვი­და წი­ნა­შე ყე­ე­ნი­სა ყაზ­მინს და მე­ფე ვახ­ტან­გ­ცა მი­ე­წო­და ყე­ენ­სა მუნ წი­ნა­შე თვსსა. თავ­რი­ზი­დან შთას­რუ­ლი შან­შე ითხო­ვა მე­ფე­მან ვახ­ტანგ ყე­ე­ნი­სა­გან, მოს­ცა და პა­ტიმ­რად წარ­მო­უგ­ზავ­ნა ბა­ქარს, ძე­სა თვსსა“. პა­ტი­მარ­ყო­ფი­ლი შან­შე ქა­ლა­ქი­დან გაქ­ცე­ვას ახერ­ხებს და თა­ვის მა­მულ­ში ბრუნ­დე­ბა. ჩანს, ახალ­გო­რი, კარ­გად უნ­და ყო­ფი­ლი­ყო იმ დრო­ი­სათ­ვის გა­მაგ­რე­ბუ­ლი. სწო­რედ აქ აფა­რებს თავს შან­შე, რო­მე­ლიც 1718 წლი­დან ქსნის ერის­თა­ვად გვევ­ლი­ნე­ბა. იგი, თავ­დაც­ვის მიზ­ნით, სა­ი­მე­დოდ ამაგ­რებს ქსნის სა­ე­რის­თა­ვოს, მის ცენტრს - ახალ­გორს და აჯან­ყე­ბის­თ­ვის ემ­ზა­დე­ბა.