ბრბოს ტა­ში და ეშა­ფო­ტის გრუ­ხუ­ნი

ბრბოს ტა­ში და ეშა­ფო­ტის გრუ­ხუ­ნი. სა­ნა­ხა­ო­ბის მა­რა­დი­უ­ლი წყურ­ვი­ლი და ძა­ლა­უფ­ლე­ბის ცვა­ლე­ბა­დი ბე­დი

"ყო­ველ­თ­ვის გახ­სოვ­დეს, რომ ბრბო, რო­მე­ლიც ტაშს უკ­რავ­და შენს მე­ფედ კურ­თხე­ვას, ასე­ვე და­უკ­რავს ტაშს შენ­თ­ვის თა­ვის მოკ­ვე­თას. ხალხს უყ­ვარს სა­ნა­ხა­ო­ბა..." - ტე­რი პრატ­ჩე­ტის ეს მწა­რე, თუმ­ცა სა­ოც­რად მარ­თა­ლი სიტყ­ვე­ბი, გვა­ი­ძუ­ლებს დავ­ფიქ­რ­დეთ ძა­ლა­უფ­ლე­ბის, პო­პუ­ლა­რო­ბი­სა და ადა­მი­ან­თა კო­ლექ­ტი­უ­რი ბუ­ნე­ბის რთულ და სა­ხი­ფა­თო ურ­თი­ერ­თ­კავ­შირ­ზე. პრატ­ჩე­ტი ფენ­ტე­ზის სამ­ყა­როს პერ­სო­ნა­ჟის ბა­გე­ე­ბით გად­მოგ­ვ­ცემს იმ მა­რა­დი­ულ ჭეშ­მა­რი­ტე­ბას, რო­მე­ლიც სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის მან­ძილ­ზე აწუ­ხებ­და ფი­ლო­სო­ფო­სებს, მმარ­თ­ვე­ლებ­სა და ის­ტო­რი­კო­სებს: სა­ზო­გა­დო­ებ­რი­ვი აღი­ა­რე­ბა ცვა­ლე­ბა­დია, ხო­ლო ბრბოს სიყ­ვა­რუ­ლი და სი­ძულ­ვი­ლი ხში­რად ერ­თი და იმა­ვე სა­ნა­ხა­ო­ბის წყურ­ვი­ლით საზ­რ­დო­ობს.

ის­ტო­რი­უ­ლად, მრა­ვა­ლი მო­აზ­როვ­ნე ცდი­ლობ­და გა­ე­შიფ­რა მა­სე­ბის ქცე­ვის ლო­გი­კა. რე­ნე­სან­სის ეპო­ქის ცნო­ბი­ლი პო­ლი­ტი­კუ­რი ფი­ლო­სო­ფო­სი ნი­კო­ლო მა­კი­ა­ვე­ლი თა­ვის ტრაქ­ტატ­ში "მთა­ვა­რი", პრაგ­მა­ტუ­ლი სიმ­კაც­რით აღ­წერს ადა­მი­ა­ნურ ბუ­ნე­ბას, რო­მელ­საც სა­ოც­რად ეხ­მი­ა­ნე­ბა პრატ­ჩე­ტი. მა­კი­ა­ვე­ლის აზ­რით, "ზო­გა­დად ადა­მი­ა­ნებ­ზე შე­იძ­ლე­ბა ით­ქ­ვას, რომ ისი­ნი უმა­დუ­რე­ბი, ცვა­ლე­ბა­დე­ბი, პირ­ფე­რე­ბი და მატყუ­ა­რე­ბი არი­ან. გა­ურ­ბი­ან საფ­რ­თხეს და ხარ­ბე­ბი არი­ან სარ­გებ­ლის მი­მართ... სა­ნამ მათ­თ­ვის სარ­გე­ბე­ლი მო­გაქვს, შე­ნი ერ­თ­გუ­ლე­ბი არი­ან... მაგ­რამ რო­ცა სა­ჭი­რო­ე­ბა დად­გე­ბა, ზურგს შე­გაქ­ცე­ვენ." მა­კი­ა­ვე­ლი მმარ­თ­ველს აფ­რ­თხი­ლებს, რომ ხალ­ხის სიყ­ვა­რუ­ლი არა­სა­ი­მე­დო საყ­რ­დე­ნია ძა­ლა­უფ­ლე­ბის­თ­ვის, გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბით ში­შის­გან, რო­მე­ლიც უფ­რო მყა­რი კონ­ტ­რო­ლის მე­ქა­ნიზ­მია. უფ­რო ად­რე, პლა­ტო­ნი "სა­ხელ­მ­წი­ფო­ში" აკ­რი­ტი­კებ­და დე­მოკ­რა­ტი­ას სწო­რედ იმის გა­მო, რომ მა­სე­ბი ად­ვი­ლად ექ­ცე­ვი­ან დე­მა­გო­გე­ბის გავ­ლე­ნის ქვეშ და რა­ცი­ო­ნა­ლურ გან­ს­ჯას ემო­ცი­ურ იმ­პულ­სებს ამ­ჯო­ბი­ნე­ბენ. მოგ­ვი­ა­ნე­ბით, გუს­ტავ ლე ბო­ნი თა­ვის ნაშ­რომ­ში "ბრბოს ფსი­ქო­ლო­გი­ა" დე­ტა­ლუ­რად აღ­წერს, თუ რო­გორ კარ­გავს ინ­დი­ვი­დი კრი­ტი­კულ აზ­როვ­ნე­ბა­სა და პი­როვ­ნულ პა­სუ­ხის­მ­გებ­ლო­ბას მა­სა­ში ჩა­კარ­გ­ვი­სას. ეს მო­აზ­როვ­ნე­ე­ბი, სხვა­დას­ხ­ვა ეპო­ქა­სა და კონ­ტექ­ს­ტ­ში, ერ­თ­სა და იმა­ვე პრობ­ლე­მას ეხე­ბი­ან – კო­ლექ­ტი­უ­რი ქცე­ვის ირა­ცი­ო­ნა­ლუ­რო­ბა­სა და ცვა­ლე­ბა­დო­ბას.

რა ფსი­ქო­ლო­გი­უ­რი მე­ქა­ნიზ­მე­ბი გა­ნა­პი­რო­ბებს ბრბოს ასეთ ქცე­ვას? უპირ­ვე­ლეს ყოვ­ლი­სა, ეს არის ემო­ცი­უ­რი გა­და­დე­ბა – ემო­ცი­ე­ბი, გან­სა­კუთ­რე­ბით ძლი­ე­რი სი­ხა­რუ­ლი, რის­ხ­ვა, ში­ში, სწრა­ფად ვრცელ­დე­ბა ჯგუფ­ში და ინ­დი­ვი­დე­ბი ერ­თ­მა­ნე­თის გან­წყო­ბას იზი­ა­რე­ბენ კრი­ტი­კუ­ლი ფილ­ტ­რის გა­რე­შე. მე­ო­რე ფაქ­ტო­რია დე­ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლი­ზა­ცია, რო­დე­საც ადა­მი­ა­ნი ბრბოს ნა­წი­ლი ხდე­ბა, ის კარ­გავს სა­კუ­თა­რი "მე"-ს შეგ­რ­ძ­ნე­ბას და, შე­სა­ბა­მი­სად, პა­სუ­ხის­მ­გებ­ლო­ბას სა­კუ­თარ ქმე­დე­ბებ­ზე. ანო­ნი­მუ­რო­ბის გან­ც­და აად­ვი­ლებს ისე­თი ქმე­დე­ბე­ბის ჩა­დე­ნას, რა­საც ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლუ­რად არ გა­ა­კე­თებ­და. ასე­ვე მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია კონ­ფორ­მიზ­მის ფე­ნო­მე­ნი, ჯგუ­ფის წნე­ხი და სურ­ვი­ლი, იყო მი­ღე­ბუ­ლი, აიძუ­ლებს ინ­დი­ვიდს, და­ე­თან­ხ­მოს უმ­რავ­ლე­სო­ბის აზრს, თუნ­დაც ში­ნა­გა­ნად არ იზი­ა­რებ­დეს მას. ბრბო ხში­რად რე­ა­გი­რებს გა­მარ­ტი­ვე­ბულ ლო­ზუნ­გებ­სა და ძლი­ერ სიმ­ბო­ლო­ებ­ზე, რაც მას ად­ვი­ლად სა­მარ­თავს ხდის დე­მა­გო­გე­ბის­თ­ვის.