ლადო ასათიანმა გარდაცვალებას სახელი წაართვა

ლადო ასათიანმა გარდაცვალებას სახელი წაართვა

ბავშვობიდან რაღაც აუხსნელი სიგიჟით მიყვარდა ლადო ასათიანის შემოქმედება. ჯერ კიდევ მაშინ, როცა ლექსის სიღრმეს ბოლომდე ვერ ვიგებდი, მის სიტყვაში ისეთი ხმა ისმოდა, რომელიც ბავშვის გონებასაც კი ატყობდა კვალს. თითქოს იქ, მის სტრიქონებში, საქართველო უფრო ნამდვილი იყო, ვიდრე რუკაზე, სახელმძღვანელოში ან სადღესასწაულო სიტყვებში. მერე წლები გავიდა, გემოვნება შეიცვალა, ბევრი ავტორი მოვიდა და წავიდა, მაგრამ ლადოსთან დაბრუნება ყოველთვის ერთსა და იმავე განცდას მიჩენდა: თითქოს რაღაც წმინდასთან, თან ძალიან ახლობელთან და თან საშინლად მტკივნეულთან მიდიხარ. 23 ივნისი ქართული პოეზიისთვის ჩვეულებრივი თარიღი ვერ იქნება. ამ დღეს ლადო ასათიანი ამქვეყნიურ სიცოცხლეს გამოეთხოვა. ასეთი კაცები ფიზიკურად მიდიან, მაგრამ სიტყვაში, ხსოვნაში და ერის შინაგან სმენაში აგრძელებენ სიცოცხლეს. ამ დღეს ქართულმა სიტყვამ საკუთარი სისხლი დაკარგა, საქართველომ კი კიდევ ერთხელ დაინახა, როგორ შეიძლება სიცოცხლე ფიზიკურად დასრულდეს და მაინც უკვდავებად იქცეს. ლადო ასათიანის მხოლოდ პოეტის სახელში ჩატევა ძნელია.

პოეტი ზოგჯერ ლამაზად წერს, ზოგჯერ კარგად გრძნობს, ზოგჯერ ეპოქის განწყობას იჭერს. ლადო სხვა სიმაღლეა. იგი ქართული სულის ნერვია, გაშიშვლებული, ტკივილამდე დაჭიმული, ისეთი სუფთა და ისეთი სახიფათოდ გულწრფელი, რომ მისი წაკითხვა დღემდე უბრალო ლიტერატურულ სიამოვნებას კი არა, საკუთარ თავთან უხერხულ შეხვედრას ჰგავს. ოცდაექვსი წელი. ეს ასაკი ჩვეულებრივი ადამიანისთვის დასაწყისია. ასაკი, როცა კაცი ჯერ კიდევ საკუთარ თავს ეძებს, შეცდომებს უშვებს, სამყაროს ეჯახება და მომავალს აშენებს.

ლადომ კი ოცდაექვს წელიწადში მოასწრო ის, რასაც მთელი თაობები ვერ ახერხებენ. მოასწრო ეთქვა საქართველო ისე, რომ მის შემდეგ ბევრმა მხოლოდ გამეორება შეძლო. მოასწრო სიყვარული ისე, რომ სიტყვა არ გაუფუჭებია. მოასწრო ტკივილი ისე, რომ მოთქმად არ გადაუქცევია. მოასწრო გარდაცვალება ისე, რომ გარდაცვალებასაც სახელი წაართვა. ჭლექმა სხეული წაიღო, მაგრამ ვერ წაიღო ის, რაც ამ სხეულში იდგა. ვერ წაიღო ხმა, რომელიც ჯერ კიდევ ახალგაზრდული იყო და უკვე უძველესი ჟღერადობა ჰქონდა. ლადოსთან სამშობლო რუკაზე დატანილ მიწაზე ბევრად მეტია: სისხლია, სუნთქვაა, დედის ხმაა, მტრის წინ დგომაა, ღვინის სუნია, ცხენის თქარათქურია, ბაზალეთის ნისლია, თბილისის ღამეა, კაცის ღირსებაა და ის უცნაური ქართული სევდაა, რომელიც ადამიანს ერთდროულად ამაღლებს და ანგრევს. ყველაზე მძიმე სწორედ ესაა:

ლადო ასათიანი გარდაიცვალა მაშინ, როცა ჯერ კიდევ უნდა ეცოცხლა. მისი გარდაცვალება ქართული კულტურის ერთ-ერთი ყველაზე სასტიკი დაუმთავრებლობაა. თითქოს წინასწარ გრძნობდა საკუთარ და ზოგადად ქართულ ფიცხ ბედისწერას, როცა წერდა: „საქართველოში იბადებოდნენ და შემდეგ მუდამ წუხდნენ ამაზე: ეჰ... წუთით მაინც დაბრუნდებოდეს ჩვენი ბავშვობა და სილამაზე. თავს არ მოიკლავს ქართველი, არა, ის შეიძლება, ბრძოლაში მოკვდეს ერთი იმედით: სიცოცხლე მარად გაგრძელდეს ქვეყნად და განმეორდეს.“ ამ სტრიქონებში ის ქართველის ფიცხ, თავგანწირულ ბუნებასაც ხედავს და იმ უცნაურ ეროვნულ ინსტინქტსაც, როცა კაცი სიცოცხლესაც კი ისე უყურებს, როგორც გაგრძელებას, დაბრუნებას, განმეორებას და არა უბრალო ბიოლოგიურ დასასრულს. ეს სტრიქონები დღეს პირადად მის მიმართ განსაკუთრებული, თითქმის დაუნდობელი სიმძაფრით ჟღერს. ლადოს არ დასცალდა არც ოთხმოცდაათი და არც სამოცი წელი. მას არ ჰქონია დრო, რომ წლების გასვლაზე „მუდამ ეწუხა“.