მართალი უკუნეთს ანათებს

მარ­თა­ლი უკუ­ნეთს ანა­თებს

„უწო­დე სნე­ულს სნე­უ­ლი;

და გა­გეც­ლე­ბა სნე­უ­ლე­ბა:!

ლაო-ძი.

"ვაჰ, სო­ფე­ლო, რა შინ­გან ხარ"!..

ხე­ლი­სუ­ფალ­ნო, იქ­ნებ ინე­ბოთ შემ­ზა­რა­ვი სი­მარ­თ­ლით სავ­სე ამ წე­რი­ლის წა­კითხ­ვა

სამ­ყა­როს ჭკუა ხნავს და ჭკუა თე­სავს. სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა­ში მო­ვიდ­ნენ ახალ­გაზ­რ­დე­ბი, რომ­ლე­ბიც სა­გა­რეო პო­ლი­ტი­კა­ში უშეც­დო­მოდ მოქ­მე­დე­ბენ; ქარ­თ­ვე­ლებს ღირ­სე­ბა დაგ­ვიბ­რუ­ნეს. მი­ხა­რია, რო­ცა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ახალ­გაზ­რ­დებს ქარ­თ­ვე­ლო­ბა უხა­რი­ათ; ამა­ყო­ბენ კულ­ტუ­რუ­ლი, პო­ლი­ტი­კუ­რი, სპორ­ტუ­ლი, ეკო­ნო­მი­კუ­რი წარ­მა­ტე­ბე­ბით. შენ­დე­ბა და მშვენ­დე­ბა ჩე­მი ქვე­ყა­ნა. ვინც ვერ ხე­დავს, ბრმაა. ტე­ლე­ვი­ზი­ით მო­ვის­მი­ნე, ბი­ძი­ნას გა­უ­ნათ­ლე­ბე­ლი ხალ­ხია ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა­შიო. მე, პი­რა­დად, გა­კე­თე­ბუ­ლი საქ­მე­ე­ბით ვა­ფა­სებ ადა­მი­ა­ნებს. გო­ნე­ბა­ში ის უჯ­რე­დე­ბი თუ არ მუ­შა­ო­ბენ, რომ­ლებ­საც ცოდ­ნის გა­და­მუ­შა­ვე­ბა ევა­ლე­ბათ, ცოდ­ნა ორ­მო­ში ჩაყ­რი­ლი ოქ­როა. ვიც­ნობ ასეთ ადა­მი­ა­ნებს; ცოდ­ნა დი­დი აქვთ და ჭკუა – პა­ტა­რა.

დღე­ვან­დე­ლი ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა ატა­რებს ქვეყ­ნის სუ­ვე­რე­ნი­ტე­ტის­თ­ვის აუცი­ლე­ბელ, უზა­დო, პო­ლი­ტი­კას. არ დაგ­ვა­ვიწყ­დეს, ვის­თან გვაქვს საქ­მე. გა­სუ­ლი სა­მი–ოთხი სა­უ­კუ­ნის გან­მავ­ლო­ბა­ში ევ­რო­პუ­ლი იმ­პე­რი­ე­ბი დე­და­მი­წის ყვე­ლა კონ­ტი­ნენტს სძარ­ც­ვავ­დ­ნენ. დარ­წ­მუ­ნე­ბუ­ლი ვარ ეს იცით, მაგ­რამ არ ცდი­ლობთ გა­ი­გოთ, რომ ადა­მი­ა­ნის ბუ­ნე­ბა გა­ღი­მე­ბით არ იც­ვ­ლე­ბა; ძვე­ლი იმ­პე­რი­ე­ბი შო­რი­დან იღ­რი­ნე­ბი­ან.

სა­ხა­რე­ბა გვე­უბ­ნე­ბა: "ე­რი­დეთ ცრუ წი­ნას­წარ­მეტყ­ვე­ლე­ბას, რომ­ლე­ბიც ცხვრის სა­მო­სით მო­დი­ან თქვენ­თან, შიგ­ნი­დან კი მტა­ცე­ბე­ლი მგლე­ბი არი­ან".

ევ­რო­პა­ში დე­მოკ­რა­ტია რომ არ არ­სე­ბობს, ამას დღეს ამე­რი­კის ხე­ლი­სუფ­ლე­ბაც ამ­ბობს. ლი­ბე­რა­ლებს თა­ვი­სუფ­ლე­ბის მრუ­დე დე­ფი­ნი­ცია აქვთ და­მუ­შა­ვე­ბუ­ლი და ადა­მი­ანს არ არის მორ­გე­ბუ­ლი (მა­პა­ტი­ეთ, მსგავს სა­კითხებ­ზე ფაქ­ტე­ბის გა­რე­შე არ ვსა­უბ­რობ ხოლ­მე დღეს, ამ წე­რილს, სხვა და­ნიშ­ნუ­ლე­ბა აქვს და თქვე­ნი ნე­ბარ­თ­ვით, გა­ვაგ­რ­ძე­ლებ): ლი­ბე­რა­ლურ თა­ვი­სუფ­ლე­ბას, შე­იძ­ლე­ბა, ცხო­ვე­ლუ­რი თა­ვი­სუფ­ლე­ბა ვუ­წო­დოთ: ის ადა­მი­ანს ადა­მი­ა­ნო­ბი­დან ათა­ვი­სუფ­ლებს.

ლა­მა­ზი სიტყ­ვაა თა­ვი­სუფ­ლე­ბა. ჭეშ­მა­რი­ტე­ბის და­სად­გე­ნად ცნე­ბის არ­ს­ში ღრმად ჩა­ხედ­ვაა სა­ჭი­რო, რა­თა ლა­მა­ზი სიტყ­ვე­ბით, ხიბ­ლ­ში არ ჩავ­ვარ­დეთ. იდე­ო­ლო­გი­ურ ზომ­ბებ­სა და ფულ­ზე გა­ყი­დუ­ლებს სიღ­რ­მე­ებ­ში ჩა­ხედ­ვის უნა­რი არ გა­აჩ­ნი­ათ. გო­ნე­ბა წარ­თ­მე­უ­ლი აქვთ და დაჭყე­ტი­ლი თვა­ლე­ბით ერ­თხელ შთა­გო­ნე­ბულ სიტყ­ვებს იმე­ო­რე­ბენ. კა­მა­თი­სას შე­უბ­რუ­ნეთ სიტყ­ვა და და­ი­ნა­ხავთ, რო­გორ შე­ეც­დე­ბი­ან ნაც­ნობ რელ­სებ­ზე დაბ­რუ­ნე­ბას. ცო­ტა­ო­დე­ნი იმე­დიც რომ მქონ­დეს, ვურ­ჩევ­დი ეროვ­ნულ ხე­ლი­სუფ­ლე­ბას მხარ­ში და­უ­დე­ქით, მტე­რი გა­აწ­ბი­ლეთ მეთ­ქი, მაგ­რამ... სიტყ­ვა – „მტე­რი“ გე­ხა­მუ­შე­ბათ, არა?!.. თქვენ იმ იდე­ო­ლო­გი­ას ემ­სა­ხუ­რე­ბით, რო­მე­ლიც ერი­სა და კა­ცობ­რი­ო­ბის მტე­რია. ამას ვერ გა­ი­გებთ თუ არ და­ფიქ­რ­დით და ვერ და­ფიქ­რ­დე­ბით, რად­გან გო­ნე­ბა იდე­ო­ლო­გი­ურ ტყვე­ო­ბა­ში გაქვთ.

წარ­მო­იდ­გი­ნეთ, ხალხს რო­გორ გა­უ­ხარ­დე­ბა, ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა, პარ­ტი­ე­ბი, არა­სამ­თავ­რო­ბო ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ე­ბი თუ ერ­თად შე­ე­ჭი­დე­ბით გა­მოწ­ვე­ვებს და თქვენს ბა­ტო­ნებს დამ­ცი­ნა­ვად გა­ხე­დავთ, სა­ცო­და­ვე­ბი ხართ, რო­ცა რა­მო­დე­ნი­მე ელჩს, ევ­რო­პი­დან, უთავ­მოყ­ვა­რე­ოდ, ცუნ­ცუ­ლით უკან დაჰ­ყ­ვე­ბით.

სხვის ომ­ში ბევ­რ­ჯერ გვი­ო­მია, მაგ­რამ ნე­ო­ლი­ბე­რა­ლუ­რი ევ­რო­პის­თ­ვის თა­ვის გა­წირ­ვა, ღმერ­თის, ერი­სა და კა­ცობ­რი­ო­ბის წი­ნა­შე ჩა­დე­ნი­ლი და­ნა­შა­უ­ლია, რად­გან მა­თი იდე­ო­ლო­გია ან­ტიღ­ვ­თი­უ­რი, ან­ტი­ე­როვ­ნუ­ლი და ან­ტი­სა­კა­ცობ­რიო მოვ­ლე­ნაა. უკ­რა­ი­ნის მა­გა­ლი­თი სა­ხე­ზეა და გო­ნებ­რი­ვად ბე­ცი ადა­მი­ა­ნი ჭეშ­მა­რი­ტე­ბას ვერ ხე­დავს.

რამ­დე­ნი­მე დღის წინ, ტე­ლე­ვი­ზი­ით დე­ბა­ტე­ბი­სას, იდე­ო­ლო­გი­უ­რი ტყვე­ე­ბი ისევ ნა­ტო­ში შეს­ვ­ლა­ზე და ევ­რო­კავ­ში­რის მი­ერ ჩვენს დაც­ვა­ზე სა­უბ­რობ­დ­ნენ. ის­ტე­რი­უ­ლი ში­ში, რუ­სე­თი­სა, ევ­რო­პას თავ­ზარს სცემს. უკ­რა­ი­ნას ამო­ფა­რე­ბუ­ლე­ბი უკ­რა­ი­ნა­ში მშვი­დო­ბის დამ­ყა­რე­ბას ეწი­ნა­აღ­მ­დე­გე­ბი­ან, რად­გან სხვი­სი ხე­ლით ნა­რის გლე­ჯა უმ­ტ­კივ­ნე­უ­ლოა.

უკ­რა­ი­ნა და სა­ქარ­თ­ვე­ლო ყო­ველ­თ­ვის ევ­რო­პის აღ­მო­სავ­ლე­თით იქ­ნე­ბი­ან. აღ­მო­სავ­ლე­თით არის რუ­სე­თიც და ჩი­ნე­თიც, რომ­ლებ­საც ევ­რო­პა მტრე­ბად მი­იჩ­ნევს. ევ­რო­პას ფა­რად ვჭირ­დე­ბით რუ­სეთ­თან ომის დროს. უფ­ლე­ბა არა­ვის აქვს, სა­ზარ­ბაზ­ნე ხორ­ცად გვაქ­ცი­ოს. ვერც რუ­სე­თი და ვერც ჩი­ნე­თი სა­ქარ­თ­ვე­ლო­სა და უკ­რა­ი­ნას თავ­ზე ვერ გა­და­ახ­ტე­ბა. ჩვენს ქვე­ყა­ნა­ში მშვი­დო­ბა ამე­რი­კის ინ­ტე­რეს­შიც უნ­და შე­დი­ო­დეს, ევ­რო­პი­საც, რუ­სე­თი­საც და ჩი­ნე­თი­საც! მივ­მარ­თავ ლი­ბე­რა­ლებს: რუ­სე­თით ქარ­თ­ვე­ლე­ბის შე­ში­ნე­ბას თა­ვი და­ა­ნე­ბეთ. რუ­სეთ­მა თუ ომი დაგ­ვიწყო, არც ერ­თი ევ­რო­პე­ლი თითს არ გა­ან­ძ­რევს, ამის მა­გა­ლი­თე­ბი გვაქვს. მი­მაჩ­ნია, რუ­სეთს სა­ქარ­თ­ვე­ლო და­მო­უ­კი­დე­ბე­ლი უფ­რო სჭირ­დე­ბა, იმე­დია ამას რუ­სე­ბი აც­ნო­ბი­ე­რე­ბენ.

გა­მარ­ჯ­ვე­ბუ­ლი კა­ცი თავ­დახ­რი­ლი ვის უნა­ხავს? უკ­რა­ი­ნას შე­ეძ­ლო გა­მარ­ჯ­ვე­ბუ­ლი ყო­ფი­ლი­ყო. უბ­რა­ლოდ, ეროვ­ნუ­ლი ინ­ტე­რე­სე­ბით მოქ­მე­დე­ბა იყო სა­ჭი­რო და არა – იდე­ო­ლო­გი­უ­რი მიზ­ნე­ბით.

პუ­ტი­ნი რუ­სე­თის ინ­ტე­რე­სე­ბი­დან გა­მომ­დი­ნა­რე მოქ­მე­დებს. ვინც უკ­რა­ი­ნა ასა­ოხ­რებ­ლად გა­ი­მე­ტა, უკ­რა­ი­ნის მტე­რი ის არის. ნა­ტო­ში მი­ღე­ბის ძა­ხი­ლით გაბ­რუ­ე­ბულ ხალხს სა­ღი აზ­როვ­ნე­ბის უნა­რი და­ე­კარ­გა. უკ­რა­ი­ნი­სა და სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ნა­ტო­ში მი­ღე­ბა და­სავ­ლე­თის ინ­ტე­რე­სებ­ში არ შე­დი­ო­და. ისე ჩაგ­ვა­ბეს რუ­სებ­თან ომ­ში, მათ გულ­წ­რ­ფე­ლო­ბა­ში ეჭ­ვი არ გაგ­ვ­ჩე­ნია. რა­ტომ? სუ­ლე­ლე­ბი ვართ? - იდე­ო­ლო­გი­ურ ზომ­ბებს ერ­თი უბე­დუ­რე­ბა სჭირთ:  პატ­რო­ნებს უარს ვერ ეუბ­ნე­ბი­ან. უკ­რა­ი­ნელ­მა ლი­ბე­რა­ლებ­მა სამ­შობ­ლო მა­ი­დან­ზე გა­წი­რეს, იმე­დი მაქვს, სა­ქარ­თ­ვე­ლო „რუს­თა­ველ­ზე“ არ ჩა­მო­იხ­რ­ჩობს თავს.

„ქარ­თულ­მა ოც­ნე­ბამ“ პრო­ცე­სი უნ­და და­ას­რუ­ლოს; სუ­ვე­რე­ნულ სა­ხელ­მ­წი­ფო­თა შო­რის სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ღირ­სე­უ­ლი ად­გი­ლი და­უმ­კ­ვიდ­როს. მე ვერ ვხე­დავ, სხვა, მზა­ო­ბა­ში მყოფ პარ­ტი­ას, ამ მი­სი­ის შეს­რუ­ლე­ბა რომ შე­ეძ­ლოს. ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა, ვინ­მეს მა­ხა­თი­ვით თუ ესო­ბა თვალ­ში, უნ­და მო­ით­მი­ნოს.

სა­გა­რეო პო­ლი­ტი­კა­ში ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის წარ­მა­ტე­ბამ არ უნ­და გა­და­ფა­როს ში­და პო­ლი­ტი­კა­ში წა­რუ­მა­ტებ­ლო­ბა. მლიქ­ვ­ნე­ლის სიტყ­ვა ხე­ლი­სუფ­ლე­ბას მრუ­დე გზა­ზე შე­ა­ყე­ნებს, ხო­ლო მარ­თა­ლი კა­ცის სიტყ­ვა მათ­რა­ხია, რო­მე­ლიც არა­ვის სი­ა­მოვ­ნებს. ოც­და­ხუ­თი სა­უ­კუ­ნის წინ ლაო-ძი წერ­და:

ჭეშ­მა­რი­ტი სიტყ­ვა არ არის ლა­მა­ზი,

ლა­მა­ზი სიტყ­ვა არ არის ჭეშ­მა­რი­ტი.

არა­და... მლიქ­ვ­ნე­ლის ენის ლა­ქუ­ცი ხე­ლი­სუ­ფალ­თათ­ვის სა­სი­ა­მოვ­ნოა, თუმ­ცა, გე­მის ჩა­ძირ­ვი­სას მლიქ­ვ­ნელ­ნი პირ­ვე­ლე­ბი გარ­ბი­ან.

X X X

სა­ხელ­მ­წი­ფოს ში­და საქ­მე­ებ­ში ბევ­რი რამ და­მა­ლუ­ლი და და­ფა­რუ­ლია. რა გე­მარ­თე­ბათ, თქვე ოჯა­ხა­შე­ნე­ბუ­ლე­ბო, კა­ცი ერ­თხელ მო­დის ქვე­ყა­ნა­ზე და ოთხ­მოც­და­ა­თი­ა­ნი წლე­ბი­დან მო­ყო­ლე­ბუ­ლი ხე­ლი­სუ­ფალ­თა და მათ­თან და­ახ­ლო­ე­ბულ პირ­თა მო­გე­რი­ე­ბა­ში ვარ. აქა­ო­და იგებ­სო, სა­სა­მარ­თ­ლო­ებ­საც აღარ ატა­რე­ბენ; რვა წე­ლი მო­სამ­ზა­დე­ბე­ლი სხდო­მა არ ჩა­ტა­რე­ბუ­ლა. ალ­ბათ, ერ­თა­დერ­თი ადა­მი­ა­ნი ვარ, რო­მელ­მაც ბა­ტონ მი­ხე­ილ სა­ა­კაშ­ვი­ლის ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის წარ­თ­მე­უ­ლი ქო­ნე­ბა, მი­სი­ვე ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის დროს სა­სა­მარ­თ­ლო­თი და­ვიბ­რუ­ნე. ყვე­ლა ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა მებ­რ­ძო­და იმი­ტომ, რომ რა­ღაც მეც გა­მაჩ­ნ­და.

ბა­ტონ ბი­ძი­ნა ივა­ნიშ­ვილს მინ­და მივ­მარ­თო:

ბა­ტო­ნო ბი­ძი­ნა, ჩე­მი ქო­ნე­ბა თქვენს ქო­ნე­ბას­თან რა მო­სა­ტა­ნია, მაგ­რამ გა­მოც­დი­ლი გაქვთ, რა მტკივ­ნე­უ­ლია, რო­ცა უსა­მარ­თ­ლოდ რა­ღა­ცას გარ­თ­მე­ვენ. ისევ თქვე­ნი გა­რე­მოც­ვი­დან ვი­ცი, ჩემს შე­სა­ხებ ტყუ­ი­ლი ამ­ბე­ბი მიჰ­ქონ­დათ.

ისიც მითხ­რეს, რომ ცრუ დას­მე­ნის­თ­ვის ვი­ღა­ცე­ებს, ეჩხუ­ბეთ კი­დეც, მაგ­რამ ჩემს ცხოვ­რე­ბა­ში არა­ფე­რი შე­იც­ვა­ლა.

მთა­ვა­რი ღი­რე­ბუ­ლე­ბა ადა­მი­ა­ნია;  არც ერი არ­სე­ბობს ადა­მი­ა­ნის გა­რე­შე, არც სა­ზო­გა­დო­ე­ბა და არც სა­ხელ­მ­წი­ფო.

ისევ ლაო-ძის შე­გახ­სე­ნებთ:

„მა­რა­დი­სო­ბის შემ­ც­ნო­ბი; უწ­მი­დეს სულს ფლობს. უწ­მი­დე­სი სუ­ლის მფლო­ბე­ლი; სა­მარ­თ­ლი­ა­ნო­ბას ფლობს. სა­მარ­თ­ლი­ა­ნო­ბის მფლო­ბელს, ხელ­მ­წი­ფე­ბა ხე­ლე­წი­ფე­ბა“.

სამ­შობ­ლოს სუ­ვე­რე­ნი­ტე­ტის­თ­ვის ზრუნ­ვა კარ­გია, რა თქმა უნ­და, მაგ­რამ ადა­მი­ა­ნე­ბის გა­რე­შე, სამ­შობ­ლო, უბ­რა­ლოდ, მი­წაა. იქ, სა­დაც ადა­მი­ანს ფა­სი აქვს, უსა­მარ­თ­ლოდ არ ექ­ცე­ვი­ან. მხო­ლოდ ჩემს თავ­ზე გა­დამ­ხ­დარ ამ­ბავ­ზე ვი­სა­უბ­რებ, რად­გან რა­საც ვიტყ­ვი, ვი­ცი რომ ცამ­დე მარ­თა­ლია:

X X X

ვი­ღა­ცას ჩე­მი სა­წარ­მოს გა­ჩე­რე­ბა მო­უნ­და, კა­ნო­ნი­ე­რი სა­ფუძ­ვე­ლი ვერ მო­უ­ძებ­ნეს, ამი­ტომ არა­კონ­ს­ტი­ტუ­ცი­უ­რი სა­ფუძ­ვე­ლი შექ­მ­ნეს; ად­მი­ნის­ტ­რა­ცი­უ­ლი კო­დექ­სის 57’ მუხ­ლ­ში შე­ი­ტა­ნეს ცვლი­ლე­ბა; ინერ­ტუ­ლი მა­სა­ლის და­ტა­ცე­ბის­თ­ვის 1000-1500 ლა­რის ჯა­რი­მის გა­დახ­დის ნაც­ვ­ლად, "და­ნა­შა­უ­ლის იარა­ღის" კონ­ფის­კა­ცია და­ად­გი­ნეს. და­ნა­შა­უ­ლის იარა­ღი ძვი­რად ღი­რე­ბუ­ლი კა­ტერ­პი­ლე­რის მარ­კის ექ­ს­კა­ვა­ტო­რია. ის წა­მარ­თ­ვეს და გა­მი­ყი­დეს. ერ­თი კუ­ბი ქვი­შა-ხრე­შის ამო­ღე­ბის გა­მო, რი­სი ფა­სიც იყო ოცი თეთ­რი. დარ­ჩე­ნი­ლი ტექ­ნი­კა და­ლუ­ქეს. შე­დე­გი დად­გა, სა­ხელ­მ­წი­ფო სამ­სა­ხუ­რებ­მა და­ვა­ლე­ბა პირ­ნათ­ლად შე­ას­რუ­ლეს -  პარ­ლა­მენ­ტი­დან დაწყე­ბუ­ლი გა­რე­მოს ზე­დამ­ხედ­ვე­ლო­ბის სამ­სა­ხუ­რამ­დე. ჯე­რი სა­სა­მარ­თ­ლო­ზე მიდ­გა, მცხე­თის სა­სა­მარ­თ­ლომ ერ­თი კუ­ბი ქვი­შა-ხრე­შის და­ტა­ცე­ბის გა­მო და­მა­კის­რა 1500 ლა­რის ჯა­რი­მის გა­დახ­და; რაც იმა­ვე დღეს გა­და­ვი­ხა­დე, იმი­ტომ, რომ ტექ­ნი­კა­ზე ლუ­ქე­ბი აეხ­ს­ნათ და მა­სა­ლის გა­და­მუ­შა­ვე­ბა და­მეწყო. ლი­ცენ­ზი­ით შე­ძე­ნი­ლი რა­ო­დე­ნო­ბი­დან დარ­ჩე­ნი­ლი იყო 50000 კუბ.მ. ინერ­ტუ­ლი მა­სა­ლა და დრო, ამო­ღე­ბი­სა, რვა თვე მქონ­და. მე­ო­რე დღეს­ვე გა­რე­მოს ზე­დამ­ხედ­ვე­ლო­ბის სამ­სა­ხუ­რის მი­ერ ახა­ლი სარ­ჩე­ლი შე­ვი­და ზემ­დ­გომ ინ­ს­ტან­ცი­ა­ში, ექ­ს­კა­ვა­ტო­რის კონ­ფის­კა­ცი­ის მოთხოვ­ნით. გამ­ჭ­რი­ახ­მა მო­სა­მარ­თ­ლემ შო­ნი­ამ თა­ვი­სი დი­დი გო­ნებ­რი­ვი შე­საძ­ლებ­ლო­ბით ჯა­რი­მის გა­დახ­დით და­ნა­შა­უ­ლი მა­ღი­ა­რე­ბი­ნა. რაც შემ­დ­გო­მი ინ­ს­ტან­ცი­ის მო­სა­მარ­თ­ლეს გა­მო­ად­გა; თუ ექ­ს­კა­ვა­ტო­რი შე­ნი და­ვა­ლე­ბით არ მოქ­მე­დებ­და, ჯა­რი­მა რა­ტომ გა­და­ი­ხა­დეო. სა­ბო­ლო­ოდ, გა­დაწყ­ვე­ტი­ლე­ბას, უზე­ნა­ეს სა­სა­მარ­თ­ლო­ში, მო­სა­მარ­თ­ლე მუ­რუ­სი­ძემ და­არ­ტყა ბე­ჭე­დი და ოც­თეთ­რი­ან ზა­რალ­ში 1500 ლა­რიც გა­და­მახ­დე­ვი­ნეს და 54000 დო­ლა­რად ნა­ყი­დი ექ­ს­კა­ვა­ტო­რიც. აღ­ტა­ცე­ბუ­ლი დავ­რ­ჩი მო­სა­მარ­თ­ლე­ე­ბის მხრი­დან სა­ხელ­მ­წი­ფო­ზე ზრუნ­ვით. რა გა­უ­ჭირ­დე­ბა ჩემს ქვე­ყა­ნას ამ მო­სა­მარ­თ­ლე­ე­ბის ხელ­ში? ნე­ტა, იმათ ტვინ­ში ჩა­მა­ხე­და! თავ­მოყ­ვა­რე­ო­ბა იცი­ან რა არის?... დად­გე­ნი­ლე­ბა­ში მუ­რუ­სი­ძეს იმ­დე­ნი მუხ­ლი აქვს ჩა­მოთ­ვ­ლი­ლი, მუხ­ლებ­მა კან­კა­ლი და­მიწყო, ვი­ფიქ­რე ჩუ­მად დახ­ვ­რე­ტის მუხ­ლიც ხომ არ მი­ი­ღეს, შვი­ლი-შვი­ლებ­თან გა­მოთხო­ვე­ბის უფ­ლე­ბა მა­ინც მომ­ცენ მეთ­ქი. რა ვქნა, სა­ხუ­მა­როდ სად მცა­ლია, მაგ­რამ სა­კე­თე­ბე­ლიც რომ არა­ფე­რი და­მი­ტო­ვეს!..

ყუ­რადღე­ბა მი­აქ­ცი­ეთ, ბა­ტო­ნე­ბო, კა­ნონ­ში შე­ტა­ნი­ლი ცვლი­ლე­ბით რა უსა­მარ­თ­ლო­ბა და უთა­ნას­წო­რო­ბა და­ა­კა­ნო­ნეს. სა­ხელ­მ­წი­ფო­ზე ოცი თეთ­რის ზა­რა­ლის მი­ყე­ნე­ბის გა­მო მე 54000 დო­ლა­რის ღი­რე­ბუ­ლე­ბის ექ­ს­კა­ვა­ტო­რი წა­მარ­თ­ვეს და თუ ვი­ღაც ტყე­ში, ცუ­ლით, ათა­სი ლა­რის შე­შას მოს­ჭ­რი­და, იმას ცულს წა­არ­თ­მევ­დ­ნენ! წარ­მო­მიდ­გე­ნია იურის­ტე­ბი, პარ­ლა­მენ­ტ­ში რა სა­ცო­და­ვად გა­მო­ი­ყუ­რე­ბოდ­ნენ, რო­ცა ასე­თი და­ვა­ლე­ბა მი­ი­ღეს...

რუ­სი მმარ­თ­ვე­ლე­ბი­ვით ნუ მო­იქ­ცე­ვით, მე­გობ­რე­ბო, რომ­ლე­ბის­თ­ვი­საც რუ­სე­თი ღმერ­თია, ხო­ლო რუ­სი ადა­მი­ა­ნი – ჭი­ან­ჭ­ვე­ლა. ქარ­თ­ვე­ლე­ბი ჭი­ან­ჭ­ვე­ლე­ბი ვერ ვიქ­ნე­ბით, რო­ცა მო­გინ­დე­ბათ, ფე­ხით გაგ­ვ­ს­რი­სოთ.

X X X

სა­ქარ­თ­ვე­ლოს სა­კონ­ს­ტი­ტუ­ციო სა­სა­მარ­თ­ლომ კა­ნონ­ში ცვლი­ლე­ბა არა­კონ­ს­ტი­ტუ­ცი­უ­რად სცნო და ჩე­მი მოთხოვ­ნით გა­ა­უქ­მა. ევ­რო­პის უფ­ლე­ბა­თა სა­სა­მარ­თ­ლომ სა­ხელ­მ­წი­ფოს მოს­თხო­ვა ექ­ს­კა­ვა­ტო­რის შპს „ბე­ქა­ნა­სის­თ­ვის“ დაბ­რუ­ნე­ბა. მე წარ­თ­მე­უ­ლი ექ­ს­კა­ვა­ტო­რის დაბ­რუ­ნე­ბას ვითხოვ­დი. შე­სა­ბა­მის­მა სამ­სა­ხურ­მა ყალ­ბი სა­ფუძ­ვ­ლით და­ად­გი­ნა ექ­ს­კა­ვა­ტო­რის ღი­რე­ბუ­ლე­ბა – 36000 ლა­რი.

რა­ტომ ყალ­ბი? ექ­ს­კა­ვა­ტო­რი სა­წარ­მოს ეზო­ში იდ­გა, შე­სა­ფა­სებ­ლად არა­ვინ მო­სუ­ლა. გა­რე­მოს ზე­დამ­ხედ­ვე­ლო­ბის სამ­სა­ხუ­რის შედ­გე­ნილ ოქ­მ­ში მი­თი­თე­ბუ­ლია, რომ ექ­ს­კა­ვა­ტორს წი­ნა შუ­შა არ აქვს და სარ­კე გა­ტე­ხი­ლია. აგა­შე­ნათ ღმერ­თ­მა! და­ზი­ა­ნე­ბა ოქ­მი­დან გა­და­უ­წე­რი­ათ და ფა­სი ექ­ს­კა­ვა­ტო­რის­თ­ვის ისე და­უ­დი­ათ, ლუ­ქი არ მოხ­ს­ნეს, ძრა­ვი, ხი­დე­ბი, ამ­წევ-დამ­წე­ვი მე­ქა­ნიზ­მე­ბი არ შე­უ­მოწ­მე­ბი­ათ, სა­კუ­თა­რი სურ­ვი­ლით და­ა­დეს ფა­სი - 36000 ლა­რი. ხომ გა­გი­გი­ათ, სხვი­სი ჭი­რი ღო­ბეს ჩხი­რიო. მუ­შა მდგო­მა­რე­ო­ბა­ში მყო­ფი ტექ­ნი­კა გა­მი­ყი­დეს და ნაც­ვ­ლად იმი­სა, იმა­ვე წლო­ვა­ნე­ბის ექ­ს­კა­ვა­ტო­რი გად­მო­ე­ცათ, სა­სა­მარ­თ­ლომ სა­ბუ­რა­ვე­ბის ფუ­ლი მომ­ცა. აფე­რუმ თქვენს სა­მარ­თ­ლი­ა­ნო­ბას!

ვინც გა­ცოდ­ვილ­და მთე­ლი ქვეყ­ნის ცოდ­ვით,

გა­წი­ნამ­ძღ­ვ­რ­და ცის­ქ­ვე­შეთ­ში.

ვინც და­ი­ტან­ჯა მთე­ლი ქვეყ­ნის ტან­ჯ­ვით;

გა­მე­უფ­და ცის­ქ­ვე­შეთ­ში.

ჭეშ­მა­რი­ტე­ბას არ სჭირ­დე­ბა ღა­ღა­დი.

გვას­წავ­ლის ლაო-ძი.

გავ­ბე­დავ და და­ვა­მა­ტებ; ჭე­შა­რი­ტე­ბა თა­ვად ღა­ღა­დებს, ჩე­მი ბიძ­გი არ სჭირ­დე­ბა.

მეც ვი­ცი და – მო­სა­მარ­თ­ლე­ებ­მაც, წარ­მო­ე­ბის გა­ჩე­რე­ბა სა­ხელ­მ­წი­ფოს ინ­ტე­რეს­ში არ შე­დის. მაშ პარ­ლა­მენ­ტ­მა რა­ტომ შე­ი­ტა­ნა კა­ნონ­ში არა­კონ­ს­ტი­ტუ­ცი­უ­რი ცვლი­ლე­ბა? სტრას­ბურ­გის სა­სა­მარ­თ­ლომ იუს­ტი­ცი­ის სა­მი­ნის­ტ­როს მოს­თხო­ვა ეც­ნო­ბე­ბი­ნათ, რა მი­ზე­ზით მო­ახ­დი­ნეს ცვლი­ლე­ბა კა­ნონ­ში. პა­სუ­ხი იყო; აჭა­რა­ში ინერ­ტუ­ლი მა­სა­ლის და­ტა­ცე­ბა ხდე­ბაო. კა­ნო­ნი ერთ წელ­ზე მეტ ხანს მოქ­მე­დებ­და და ამ ხნის მან­ძილ­ზე, მხო­ლოდ ჩე­მი სა­წარ­მო და­ი­სა­ჯა. (ა­მის თქმის სა­ფუძ­ვე­ლი მაქვს). სა­ხელ­მ­წი­ფო ინ­ს­ტი­ტუ­ტებ­ში ადა­მი­ა­ნე­ბი მუ­შა­ო­ბენ? ასეთ ტყუ­ი­ლებს რო­გორ კად­რუ­ლო­ბენ? ადა­მი­ა­ნო­ბას ჩი­რის ფა­სი აქვს?

სა­მარ­თ­ლი­ა­ნო­ბა თუ ფე­ხებ­ზე გკი­დი­ათ, ბო­დი­ში მა­ინც მო­მი­ხა­დეთ!

ესე ამ­ბა­ვი "საგ­მი­რო" ამით არ დას­რუ­ლე­ბუ­ლა. ჩე­მი წარ­მო­ე­ბის გა­ჩე­რე­ბამ­დე, ქვი­შა-ხრე­შის გა­რეცხ­ვის შე­დე­გად გროვ­დე­ბო­და თი­ხი­სა და ლა­მის ნარ­ჩე­ნი. ტექ­ნი­კურ უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში ლა­ბო­რა­ტო­რი­ულ კვლე­ვის­თ­ვის ნარ­ჩე­ნი გა­მოვ­წ­ვით და აგუ­რის სა­წარ­მო­ებ­ლად ვარ­გი­სი გა­მოდ­გა. და­მა­ტე­ბი­თი კვლე­ვის­თ­ვის თი­ხი­სა და ლა­მის ნა­რე­ვი თურ­ქეთ­ში, იზ­მი­რის აგუ­რის ქარ­ხა­ნა­ში გავ­გ­ზავ­ნე. მი­ვი­ღე პა­სუ­ხი, რომ აგუ­რის სა­წარ­მო­ებ­ლად მა­სა­ლა სა­უ­კე­თე­სო იყო. შე­ვაგ­რო­ვე სა­ჭი­რო დო­კუ­მენ­ტე­ბი და მივ­მარ­თე ეკო­ნო­მი­კის სა­მი­ნის­ტ­როს გან­ცხა­დე­ბით, ავუხ­სე­ნი, რომ მცხე­თის რა­ი­ონ­ში ვფლობ ქვი­შა-ხრე­შის გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბელ სა­წარ­მოს, სა­დაც მიგ­როვ­დე­ბა დი­დი რა­ო­დე­ნო­ბით ნარ­ჩე­ნი, რი­თიც შე­საძ­ლე­ბე­ლი იყო აგუ­რის გა­მოწ­ვა. "ა­წარ­მოე სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში" პროგ­რა­მა­ში ჩამ­ს­ვეს, დამ­პირ­დ­ნენ იაფ ფულს, რა­საც ამ პროგ­რა­მით ყვე­ლას აძ­ლევ­დ­ნენ, ხელ­შეკ­რუ­ლე­ბა გა­ვა­ფორ­მეთ, წარ­მა­ტე­ბე­ბი მი­სურ­ვეს და გა­მო­მიშ­ვეს... პირ­ვე­ლი დარ­ტყ­მა ის იყო, რომ ფუ­ლი ვერ მი­ვი­ღე. ფი­ნან­სუ­რად მთლი­ა­ნად და­მო­კი­დე­ბუ­ლი აღ­მოვ­ჩ­ნ­დი ჩე­მი სა­წარ­მოს შე­მო­სავ­ლებ­ზე. მშე­ნებ­ლო­ბის ვა­და და­ვარ­ღ­ვიე, დრო გა­მიგ­რ­ძე­ლეს, და პირ­ვე­ლი ეტა­პის სა­მუ­შაო და­ვას­რუ­ლე, მაგ­რამ მოხ­და ის, რა­ზეც ზე­მოთ გე­სა­უბ­რეთ კა­ნონ­ში არა­კონ­ს­ტი­ტუ­ცი­უ­რი ცვლი­ლე­ბის შე­ტა­ნით, და­ნა­შა­უ­ლი გა­ი­თა­მა­შეს, ერ­თი კუ­ბი ინერ­ტუ­ლი მა­სა­ლა ამო­ა­ღე­ბი­ნეს ექ­ს­კა­ვა­ტო­რის მძღოლს, აქ­ტი შე­ად­გი­ნეს და ტექ­ნი­კა და­ლუ­ქეს. მოქ­მე­დი წარ­მო­ე­ბა გა­ა­ჩე­რეს. ბან­კებ­მა სეს­ხის დაბ­რუ­ნე­ბა მომ­თხო­ვეს. იძუ­ლე­ბუ­ლი გავ­ხ­დი უძ­რა­ვი ქო­ნე­ბა იაფად გა­მე­ყი­და. აგუ­რის ქარ­ხ­ნის მშე­ნებ­ლო­ბა ვე­ღარ გა­ვაგ­რ­ძე­ლე. მშე­ნე­ბა­რე ობი­ექ­ტი წა­მარ­თ­ვეს, სა­დაც 500000 ლა­რამ­დე მქონ­და და­ხარ­ჯუ­ლი. შპს "სამ­შე­ნებ­ლო კე­რა­მი­კის" ან­გა­რი­ში­დან მოხ­ს­ნეს და წა­ი­ღეს 130000 ლა­რი. ბა­ტო­ნე­ბო,  შე­გახ­სე­ნებთ, რომ ოცი თეთ­რის გა­მო ხდე­ბა ჩემს თავს ეს ამ­ბა­ვი. ოცი თეთ­რის ინერ­ტუ­ლი მა­სა­ლის და­ტა­ცე­ბა ჩემს ინე­ტერ­ს­ში ვერ იქ­ნე­ბო­და, რად­გან 50000 კუ­ბი ლი­ცენ­ზი­რე­ბუ­ლი ტე­რი­ტო­რი­ი­დან ამო­სა­ღე­ბი მქონ­და, რო­მე­ლიც ტექ­ნი­კის და­ლუქ­ვის გა­მო დავ­კარ­გე. წარ­მო­ე­ბამ, მა­შინ­დე­ლი ფა­სე­ბით, 700000 ლა­რის შე­მო­სა­ვა­ლი და­კარ­გა.

სა­გა­ზე­თო პუბ­ლი­კა­ცი­ის­თ­ვის საკ­მა­ოდ ვრცე­ლი მა­სა­ლა დაგ­როვ­და. შეძ­ლე­ბის­დაგ­ვა­რად ვცდი­ლობ შე­მოკ­ლე­ბას, მაგ­რამ უამ­რა­ვი დე­ტა­ლია, სა­ი­და­ნაც ჩანს, რომ ყვე­ლა­ზე დიდ ღი­რე­ბუ­ლე­ბებს, ადა­მი­ან­სა და სა­მარ­თ­ლი­ა­ნო­ბას ფა­სი და­კარ­გუ­ლი აქვს. რვა წე­ლია სარ­ჩე­ლი შე­ტა­ნი­ლი მაქვს სა­სა­მარ­თ­ლო­ში და პრო­ცესს არ იწყე­ბენ. რა ვქნა, ვი­ტი­რო თუ ვი­ცი­ნო?

ლაო-ძი ამ­ბობს:

"ო­დეს არ­სე­ბა უმაღ­ლეს ძლი­ე­რე­ბას აღ­წევს

სუს­ტ­დე­ბა და ხრწნა ეუფ­ლე­ბა".

"ქარ­თუ­ლი ოც­ნე­ბის" ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა­ში ყოფ­ნის ვა­დის გა­ხან­გ­რ­ძ­ლი­ვე­ბა, ზე­მოთ მი­თი­თე­ბულ მი­ზეზ­თა გა­მო, მე თა­ვად მსურს და არ მინ­და მა­თი ხრწნა ვი­ხი­ლო, მაგ­რამ ორი ქარ­ხ­ნის გა­ჩე­რე­ბით, ამ რვა წელ­ში, მე და სა­ხელ­მ­წი­ფომ რამ­დე­ნი ზა­რა­ლი ვნა­ხეთ, აინ­ტე­რე­სებს ვინ­მეს? გონს მო­დით, ძმე­ბო, თქვე­ნი სა­ქარ­თ­ვე­ლო ჩე­მი არ არის?!.. რამ­დენ­ჯერ და­ვიწყო ყვე­ლა­ფე­რი თა­ვი­დან?

სა­ხა­რე­ბა გვე­უბ­ნე­ბა: "მაშ, იყა­ვით სრულ­ყო­ფილ­ნი, ისე­ვე, რო­გორც თქვე­ნი ზე­ცი­უ­რი მა­მაა სრულ­ყო­ფი­ლი, რა­თა იყოთ თქვე­ნი ზე­ცი­უ­რი მა­მის ძე­ნი, ვი­საც თა­ვი­სი მზე ამოჰ­ყავს ბო­როტ­თა და კე­თილ­თა თავ­ზე და წვი­მას უგ­ზავ­ნის მარ­თალ­სა და უსა­მარ­თ­ლოს".

და... ბო­ლოს, მინ­და მივ­მარ­თო სა­ხელ­მ­წი­ფო უსაფ­რ­თხო­ე­ბის სამ­სა­ხუ­რის უფ­როსს, ბა­ტონ მა­მუ­კა მდი­ნა­რა­ძეს: ბა­ტო­ნო მა­მუ­კა, თქვენ ახა­ლი მო­სუ­ლი ხართ მაგ სა­პა­სუ­ხის­მ­გებ­ლო თა­ნამ­დე­ბო­ბა­ზე. ჯერ არ გა­გო­ნილ ჩემს ამ­ბებ­თან ვე­რა­ნა­ი­რად და­გა­კავ­ში­რებთ, მაგ­რამ ერ­თი თხოვ­ნა მაქვს, თქვე­ნი სამ­სა­ხუ­რი ხელს ნუ შე­უწყობს ახალ­გაზ­რ­დე­ბის ზნე­ობ­რივ დეგ­რა­და­ცი­ას! კო­მუ­ნის­ტე­ბის დროს სო­ფელ­ში სულ ორი–სა­მი კა­ცი იყო დამ­ს­მე­ნი. დღეს მომ­რავ­ლ­დ­ნენ ასე­თი კა­ცე­ბი. ძმა ძმას აღარ ენ­დო­ბა, მე­გო­ბა­რი – მე­გო­ბარს, ნა­თე­სა­ვი – ნა­თე­სავს, მე­ზო­ბე­ლი – მე­ზო­ბელს. სა­ქარ­თ­ვე­ლო რად გვინ­და, თუ ზნე­და­ცე­მუ­ლი ახალ­გაზ­რ­დო­ბა გვე­ყო­ლე­ბა? ადა­მი­ა­ნებს შო­რის უნ­დობ­ლო­ბა, ბედ­ნი­ე­რი სა­ქარ­თ­ვე­ლოს სა­წინ­და­რი ვერ იქ­ნე­ბა. წლე­ბის მან­ძილ­ზე, თით­ქ­მის, ყო­ველ დღე, პირ­შიშ­ვე­ლი ბი­ჭე­ბი მან­ქა­ნე­ბით ჩემს ეზოს­თან იდ­გ­ნენ, და­მე­ნა­ხე­ბოდ­ნენ და წა­ვი­დოდ­ნენ. ეს და­ში­ნე­ბის ერთ-ერ­თი მე­თო­დია. და­ში­ნე­ბუ­ლი სა­ზო­გა­დო­ე­ბა საბ­ჭო­თა კავ­ში­რის დროს გვყავ­და. ყვე­ლამ ერ­თად ხომ უარი ვთქვით იმ სა­ზო­გა­დო­ე­ბა­ზე? რა­ტომ მი­რე­კავ­დ­ნენ და დუ­მი­ლით ცდი­ლობ­დ­ნენ ჩემ შე­ში­ნე­ბას? ზო­გი მხვდე­ბო­და კი­დეც და ჩემს და­სა­ნა­ხად ფო­ტო­ებს მი­ღებ­დ­ნენ. პატ­რი­ო­ტი კა­ცი ბრძან­დე­ბით, მი­ხე­დეთ ამ საქ­მეს! სუს­მა ჩემ­ნა­ი­რი კა­ცის დევ­ნა­ზე დრო რა­ტომ უნ­და და­კარ­გოს, რო­ცა ქვე­ყა­ნა­ში ამ­დე­ნი გა­მოწ­ვე­ვაა? სა­ხა­რე­ბა გვე­უბ­ნე­ბა: "სხე­უ­ლის სან­თე­ლი თვა­ლია, ჰო­და, თუ თვა­ლი შე­ნი სუფ­თაა, მთე­ლი შე­ნი სხე­უ­ლიც ნა­თე­ლი იქ­ნე­ბა". შე­ი­ტა­ნეთ უსაფ­რ­თხო­ე­ბის სხე­ულ­ში ნა­თე­ლი, რა­თა სამ­შობ­ლოს ემ­სა­ხუ­როთ და არა – ქო­რებს, რომ­ლე­ბიც სხვის წი­წი­ლებ­ზე არი­ან და­გე­ში­ლე­ბი!

X X X

ერ­თ­მა კე­თილ­მა ადა­მი­ან­მა მითხ­რა, რა­ღაც, ახალ სი­ყალ­ბეს გიმ­ზა­დე­ბენ, ფრთხი­ლად იყა­ვიო. და­თა თუ­თაშ­ხი­ა­სი არ იყოს, "სიფ­რ­თხი­ლე არ მაკ­ლია მე". ჩე­მი დამ­ც­ვე­ლი ამ ქვე­ყა­ნა­ში მხო­ლოდ ღმერ­თია. დარ­წ­მუ­ნე­ბუ­ლი ვარ, ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბიც ისურ­ვებ­დით ასეთ დამ­ც­ველს, მაგ­რამ ღმერთს ერ­თი პი­რო­ბა აქვს, მარ­თ­ლე­ბი უნ­და იყოთ.